سوره فجر، امام حسین و بنی اسرائیل

در روایات اسلامی آمده است که سوره فجر، در شان امام حسین علیه السلام نازل شده است. مثلا از امام صادق(ع) روایت شده است که:

“سوره فجر را در نمازهای واجب و نافله خود بخوانید که آن سوره از برای حسین بن علی علیه السلام است. هر که آن را بخواند، روز قیامت همراه امام حسین علیه السلام … در بهشت خواهد بود…” (به نقل از ترجمه فارسی تفسیر البرهان، تالیف هاشم بحرانی، جلد نهم، صفحه ۴۷۵، انتشارات کتاب صبح)

اغلب تفاسیر، اینکه سوره فجر چگونه به امام حسین مربوط می شود را به آیات آخر این سوره (یا ایتها النفس المطمئه، ارجعی الی ربک راضیه مرضیه…) حواله می دهند.
اما آیا ارتباط این سوره با امام حسین تنها محدود به آیات پایانی آن است؟

در آیه های آغازین سوره فجر، چند سوگند آمده است. از جمله در آیه ۲، با عبارت “و لیال عشر”، به شبهای ده گانه سوگند یاد شده است.
بیشتر مفسران، شبهای دهگانه را ده شب اول ماه ذیحجه دانسته اند. هر چند برخی مفسران، ده شب اول محرم را نیز مصداق شبهای ده گانه دانسته اند.
همچنانکه کم و بیش می دانیم، موسی(ع) در یکی از میقاتهایی که با خدا در کوه سینا داشت، قرار بود ۳۰ شب در میقات بماند اما به این میقات، ده شب اضافه شد. برخی روایات، این ده شب اضافه شده را ده شب اول ماه ذیحجه می دانند و احتمالا به همین دلیل است که عبارت “لیال عشر” نیز به ده شب اول ذیحجه تفسیر شده است. نماز مستحبی نقل شده برای دهه اول ذیحجه که در آن آیه “و واعدنا موسی ثلاثین لیله و اتممناها بعشر…” (آیه ۱۴۲ سوره اعراف) خوانده می شود، می تواند به نفع این تفسیر باشد. هر چند گفته میشود روایت نقل شده در مورد استحباب این نماز، روایتی ضعیف است و البته مطلبی که در ادامه خواهد آمد نیز با اینکه چنین نمازی در ماه ذیحجه استحباب داشته باشد الزاما تناقض ندارد.

اما روایات یهودی در مورد زمان میقات موسی چه می گویند؟

بر اساس روایات یهودی (مندرج در میدراش و تلمود)، میقات ۳۰ روزه موسی در ماه عبری الول بوده است و ده شب اضافه شده، ده شب اول ماه عبری تشری بوده است. البته در خود تورات، تصریحی در مورد این تاریخ وجود ندارد اما شواهد و قرائنی وجود دارند که می توانند موید روایات یهودی باشند. مثلا روز مراسم کفاره و غفران و توبه (یوم کیپور) در تورات، روز دهم ماه اول (ماه تشری) است. (رجوع کنید به کتاب لاویان، باب ۱۶، فرازهای ۲۹ تا ۳۳ و باب ۲۳، فرازهای ۲۷ تا ۳۲)
از سوی دیگر، بر اساس تورات، در همان روزی که موسی از سینا پایین آمد (و بنی اسرائیل در تاخیر ده روزه موسی گوساله پرست شده بودند)، مراسم بزرگ توبه و کفاره بنی اسرائیل بابت این گناهشان برگزار شد. (رجوع کنید به کتاب خروج، باب ۳۲)

تقویم ساکنان عربستان در دوره جاهلی تا سالهای اول بعثت و حتی چند سال بعد از هجرت رسول اکرم(ص) به مدینه، با تقویم یهودیان انطباق داشت. ماه اول سال اعراب (محرم) با ماه اول سال یهودیان (تشری) مطابقت داشت و هر دو همیشه کم و بیش با ماه خورشیدی مهر مطابق بودند. کما اینکه ماه عبری تشری هنوز تقریبا با ماه مهر مطابق است. حتی می توان به این نکته اشاره کرد که نام سابق ماه محرم در عصر جاهلی، “موتمر” (گردهمایی، اجتماع) بوده است که با وصف تورات از مراسمهای ماه تشری (همچون مراسم روز اول، روش هاشانا یا مراسم روز دهم، یوم کیپور) با لفظ “اجتماع مقدس”، سنخیت دارد.

از این رو بر اساس روایات یهودی، شروع میقات موسی در اول ماه ذیحجه و ده شب اضافه شده به آن، منطبق با ده شب اول محرم بوده است و از این رو “لیال عشر” سوره فجر (سوره امام حسین) ده شب اول محرم است.
جالب اینجا است همچنانکه کم و بیش می دانیم، در سال ۶۱ هجری قمری (سال شهادت امام حسین)، روز عاشورا با روز ۲۱ مهر خورشیدی، مصادف بوده است و از این رو بعید نیست حتی در آن سال نیز روز قمری عاشورا با روز مراسم کفاره یهودیان (روز ۱۰ تشری) مطابق بوده باشد.
نکته ای که شاید ذکر آن در پایان خالی از لطف نباشد این است که یهودیان با اینکه از روز ۱۰ ماه تشری با عنوان “عید کیپور” یاد می کنند، عملشان در این روز (امساک از غذا خوردن یا روزه) عملی است که در عهد عتیق، در وقایع مختلف به عنوان یکی از آداب و نشانه های عزادار بودن بنی اسرائیل معرفی شده است. به عنوان نمونه می توان به این موارد اشاره کرد:
روزه گرفتن در عزای کشته شدن شائول (کتاب اول تواریخ،  باب ۱۰، آیه ۱۲)، روزه گرفتن در ماتم دستور اخشورش مبنی بر کشتار یهودیان (کتاب استر، باب ۴، آیه ۳)، یا چند فرازی از عهد عتیق که در آنها، روزه و ماتم، تقارن دارند، به عنوان نمونه:
“ولکن الان خداوند می گوید با تمامی دل و با روزه و گریه و ماتم، به سوی من بازگشت نمایید” (یوئیل، باب ۲، آیه ۱۲)

مطلب تکمیلی: خوب است به این نکته اشاره شود که در سنت شیعی و اسلامی، الفاظی همچون فرعون و فراعنه، صرفا به مدلولهای مشهور آنها (در اینجا پادشاهان مصر باستان) اختصاص ندارند. مثلا پیامبر اکرم در روایتی که امام صادق از ایشان نقل کرده است و در مقدمه صحیفه سجادیه آمده است از قول جبرئیل (خطاب به حضرت محمد) چنین می گوید:

“تدور رحی الاسلام من مهاجرک، فتلبث بذلک عشرا، ثم تدور رحی الاسلام علی راس خمسه و ثلاثین من مهاجرک، فتلبث بذلک خمسا، ثم لابد من رحی ضلاله هی قائمه علی قطبها، ثم ملک الفراعنه”

ترجمه: “چرخ اسلام بر اساس خویش بسی بگردد تا از هجرت تو ده سال بگذرد. آن گاه، منحرف از مسیر خود، به گردش ادامه دهد تا ۳۵ سال پس از هجرت، و پنج سال نیز به گردش نخستین خود بازگردد. سپس چرخ گمراهی بر محور خود به گردش در آید و حکومت فرعون ها آغاز شود.”

روشن است که در این عبارت، منظور از فراعنه و “حکومت فرعونها” بنی امیه و حکومت آنها است. از این رو، وجه دیگر ارتباط سوره فجر به امام حسین می تواند اشاره به جباران و فراعنه، در آیات ۶ تا ۱۴ این سوره باشد. به هر حال، الزامی ندارد که ارتباط این سوره ۳۰ آیه ای به امام حسین را به ۴ آیه آخر آن منحصر بدانیم.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

:D :) :( :o :? 8) :lol: :P :wink: :-* =(( :-& @};- :-S >:) :x :(( :-x :| :-<