مستند اربابان دیوانه The Mad Masters

کارگردان و فیلمبردار و نریتور: ژان روش (۲۰۰۴-۱۹۱۷)
مدت: ۳۵ دقیقه
سال تولید: ۱۹۵۵
کشور: فرانسه
لوکیشن: غنا، آکرا

اربابان دیوانه، نمایشی از مراسم آیینی فرقه ای مذهبی به نام “هاوکا” است که پیروان آن در دهه های ۱۹۲۰ تا ۱۹۵۰ در آفریقای غربی، پراکنده بوده اند. هاوکاها عموما روستاییانی بودند که از مناطقی مثل نیجر به شهرهایی مثل آکرا (پایتخت غنا) مهاجرت کرده بودند و در این شهرها به کارگری ساختمان، معدن و حرفه های پست، اشتغال پیدا کرده بودند.
گفته می شود، وقتی ژان روش در سال ۱۹۵۴ از یک مراسم سالانه هاوکاها فیلمبرداری کرد، حدود ۳۰ هزار هاوکا در آکرا زندگی می کرده اند.
«اربابان دیوانه»، بی برو و برگرد، فیلمی چندش آور و تکان دهنده است و تماشای آن تا انتها، احتیاج به تحمل دارد. در فیلم، گروهی چند نفره از هاوکاها را می بینیم که در مراسمی سالانه، به حالت خلسه فرو می روند و این حالت، همراه است با خارج شدن حجم انبوهی از کف دهان که در تمام طول مراسم روی چانه های آنها جاری است. در اوج مراسم، سگی قربانی می شود و بدون اینکه پوست بدن سگ کنده شود و امعا و احشایش خارج شود، پخته می شود. در ادامه، شرکت کنندگان، سگ پخته شده را می خورند. می بینید که حتی خواندن این اعمال، چندش آور است، چه رسد به تماشای آن.
هر کدام از چند هاوکای شرکت کننده در مراسم، در حالت خلسه در تسخیر یک روح است. جالب اینجاست که این ارواح، همه گی به نوعی استعمارگران و تمدن جدید غربی را تداعی می کنند: فرماندار کل، سرجوخه نگهبان، مهندس، مادامِ همسر دکتر، و از همه جالبتر (به نظر من) لوکوموتیو! جالبتر از این نظر که لوکوموتیو، اولا موجودی زنده و روحدار فرض شده است، ثانیا در کنار جمعیتی مهاجم قرار گرفته است. به نظر می آید هاوکاها در این مراسم زننده، به نوعی دارند عقده خودشان را بر سر تیپها و مظاهر استعمار و تمدنی که آن را مهاجم می دانند خالی می کنند.
هر چه قدر هم که بدانیم هاوکاها در آفریقا فرقه ای کم پیرو هستند، بیننده خواهی نخواهی، اعمال زننده آیینی آنها را به فرهنگ آفریقایی تعمیم می دهد. ناخودآگاه بیننده کاری به آن ندارد که گروهی در یک جامعه در اقلیت هستند یا در اکثریت. همینکه مراسم آیینی، آداب و رسوم یک اقلیت را در یک جامعه، برای کسانی که خارج آن جامعه هستند، نمایش دهیم، این خطر وجود دارد که در ناخوداگاه بیننده آن رفتار، اولا به تمام افراد آن جامعه تعمیم داده شود، ثانیا تمام زندگی آن افراد در سایه آن رفتار قرار گیرد.
فرض کنید مستندی در مورد مراسم گاوبازی در اسپانیا ساخته شود که برخلاف تصویر رایج و مورد پسند افرادی همچون ارنست همینگوی، خود را به جنبه های زیبایی شناسانه و حماسی این مراسم متعهد نداند. بسیار محتمل است که بیننده با دیدن چنین مستندی، بیشترِ اسپانیایی ها را انسانهایی خودآزار، وحشی و حیوان ستیز قلمداد کند. یا فرض کنید مستندی در مورد مراسم قمه زنی در ایران ساخته شود. با اینکه بیشتر ایرانیان، نه تجربه قمه زنی دارند، نه چنین مراسمی را از نزدیک دیده اند، بیننده خارجی به احتمال زیاد تصور خواهد کرد ایرانیان انسانهایی خودآزار و درنده خو هستند و… بر همین منوال است تهیه مستندی در مورد مسابقات کشتی کج در آمریکا، یا خوردن سوسک و حشرات در چین، یا خوردن ملخ در قبایل معدودی از اعراب و…
نمایش هر وضعیتی در یک جامعه، هر چقدر هم استثنایی باشد، تقریبا ملازم است با تعمیم آن به همه افراد و همه تاریخ و فرهنگ آن جامعه در نظر بیننده خارجی.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

:D :) :( :o :? 8) :lol: :P :wink: :-* =(( :-& @};- :-S >:) :x :(( :-x :| :-<