رابطه قانون پذیری و سخنوری

با نگاهی به روانکاوی لاکان

تازگیها فکر می کنم هرچه شخص، تعداد گزاره هایی که در دل و ذهنش به درستی آنها یقین دارد بیشتر باشد، سخنور تواناتری است. روان تر صحبت می کند. طولانی تر صحبت می کند. بدون لکنت صحبت می کند. منسجم و استوار صحبت می کند. از طرف دیگر هرچه شخص، شکاک تر باشد و گزاره هایی که در زندگی اش به درستی آنها یقین دارد کمتر باشد، زبانش به سمت لکنت و از هم گسیختگی سیر می کند. پریشان سخن می گوید. بریده، بریده و کوتاه، کوتاه صحبت می کند. سکوت را ترجیح می دهد.

نکته دیگر در مورد این دو سوی طیف از اشخاص، این است که اشخاصِ یقینی، قانون پذیرتر و منظم ترند و در سوی دیگر، افرادِ شکاک، میل به آنارشی دارند و نظم پذیر نیستند. قانونی که می گویم می تواند شرعیات یا قوانین اجتماعی، یا هر دوی اینها باشد.

امروز داشتم به همین قضیه فکر می کردم که به نظرم رسید یکی از ادعاهای روانکاوانه ژک لاکان برایم مفهوم و روشن شد. لاکان، روانکاو معاصر فرانسوی، زبان پیچیده ای دارد. لااقل آن مطالبی که در ایران درباره او نوشته یا ترجمه شده اند، زبان غامضی دارند. چند سطری که در ادامه می نویسم با این فرض نوشته شده است که خواننده آن، تا حدی با اندیشه های لاکان آشنایی دارد.

لاکان به سه امر خیالی، نمادین و واقعی در روان انسان قائل است. در اینجا حرف من مربوط به امر نمادین است. امر نمادین از نظر لاکان، ساحت زبان و ساحت قانون پذیری و به قول او، «قانون پدر» است. لاکان، ورودِ انسان به ساحت امر نمادین را در حدود دو سالگی می داند. حرف و ادعای لاکان این است که کودک در این سن، با پذیرشِ «قانون پدر»، پا به دنیای زبان می گذارد. یعنی، زبان آموزی پس از پذیرش قانون پدر و مناسبات قدرت برای کودک میسر می شود. برای من، این ادعا بسیار غیرقابل فهم بود و بی ربط به نظر می رسید. آخر چه ربطی وجود دارد بین اینکه تو سیادت پدر را بپذیری و اینکه بتوانی به حرف بیایی؟

حالا به جملاتی که در ابتدا نوشتم برمی گردیم. انسانِ یقینی، انسانِ قانون پذیر است. به بیان دیگر، انسانِ قانون پذیر، انسانی است که یقینیاتش بیشتر است. و نکته اینجاست که درست همین انسان است که بهتر سخنوری می کند. می بینید که باز هم به رابطه بین قانون پذیری و سخن ورزی رسیده ایم. شاید بتوان گفت لاکان از یک سمت و ما از سمتی دیگر، به یک جا رسیده ایم.

***
پی نوشت۱: از خود لاکان اگر اشتباه نکنم تا به حال کتابی به فارسی ترجمه نشده است. درباره او اما چند کتاب منتشر شده است. تا جایی که به یاد دارم، اینها را درباره لاکان خوانده ام:
۱- مبانی روانکاوی فروید – لکان، کرامت موللی، نشر نی
۲- لاکان: بررسی شخصیت، اندیشه و آثار، داریان لیدر و جودی گرووز، ترجمه محمدرضا پرهیزگار، موسسه فرهنگی پژوهشی چاپ و نشر نظر
۳- مفاهیم کلیدی در مطالعات سینمایی، سوزان هیووارد، ترجمه فتاح محمدی
۴- مقدمه ای بر نظریه فیلم، رابرت استم، ترجمه به کوشش احسان نوروزی، سوره مهر

دو منبع اخیر به طور خاص در مورد روانکاوی لاکان نیستند اما به ویژه در اولی، توضیحات نسبتا مبسوطی در مورد روانکاوی لاکان وجود دارد.

۵- لاکان – هیچکاک، اسلاوی ژیژک، ترجمه مازیار اسلامی
۶- پاریس – تهران (سینمای عباس کیارستمی)، مازیار اسلامی ، مراد فرهادپور

دو منبع اخیر را جسته گریخته و ناکامل خوانده ام و البته دومی هم به طور خاص در مورد لاکان نیست اما اشاراتی به روانکاوی او را شامل می شود.

پی نوشت۲: هرچند نظریه ها و اندیشه های لاکان و فروید را در بعضی موارد بسیار جالب و قابل استفاده می دانم اما آنها را وحی منزل نمی دانم و اتفاقا در برخی موارد آنها را به شکل بسیار آشکاری، ذوقی، ذهنی و حتی مسخره یافته ام و مانده ام که آنها را با چه اعتماد به نفسی مطرح کرده اند و علاقه مندانشان چه نگاه خطاپوشی داشته اند که آنها را پذیرفته اند.

4 دیدگاه در “رابطه قانون پذیری و سخنوری

  1. حامد یه کمی خجالت بکش به نظرم تو سال جدید کمی قبل از حرف زدن یا نوشتن فکر کن.لینک دادی دوست پسر ندا آقاسلطان اصلاحش کن(بنویس نامزد فرق اینا رو هم احتمالا میدونی),دیگه من برات نظر نمیذارم ولی همین کینه ها یی که داری جمع میشن یه دفعه میشه یکی از همینایی که باتوم دستشون میگرن مردمو میزنن
    خدا حافظ


    سلام
    نظرت را که به صورت خصوصی فرستاده بودی، عمومی کردم تا احتمالا جوابت را هم ببینی. من قبل از لینک دادن در این مورد حسابی فکر کردم. فرق دوست پسر و نامزد را هم خوب می دانم. بر همین اساس بود که دیدم این بی دقتی است که رابطه دوست پسر و دوست دختری را به رابطه نامزدی ارتقا بدهم. در رسانه های آن ور آبی و همینطور غیرفارسی، به درستی ماکان را دوست پسر ندا می نامند، چه دلیلی دارد که من با آدم بی سروپایی مثل او که سفر به اسرائیل را آرزوی خود می داند، تعارف داشته باشم و به دروغ بگویم که نامزد ندا بوده است؟

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

:D :) :( :o :? 8) :lol: :P :wink: :-* =(( :-& @};- :-S >:) :x :(( :-x :| :-<